The strong voice of a great community
2018

ρωες, εζωνοι και δωσλογοι: η αμφισβτηση της 28ης Οκτωβρου ως εθνικς επετεου

του Αθανσιου Γκτοβου* απ την huffingtonpost.gr

Τα τελευταα χρνια χουμε γνει μρτυρες μιας προσπθειας μετατπισης εμφσεων σε σχση με τις πολιτικς μνμης του επσημου κρτους, αλλ και φορων που για διφορους λγους, και πντως χι μνον ιδεολογικος, ευθυγραμμζονται με την «αναθεωρητικ» σχολ σκψης. Πρκειται για την αμφισβτηση της αξας της δημσιας μνμης της 28ης Οκτωβρου 1940, ως ημρας ναρξης της νοπλης αντστασης κατ των δυνμεων του ξονα, και υποκατστασς της απ την 12η Οκτωβρου, της ημερομηνας της συντεταγμνης αποχρησης των γερμανικν στρατευμτων απ την Αθνα κατ τη διρκεια του πολμου, χωρς να υπρχει οτε μχη, οτε γερμανικ ττα, οτε συνθηκολγηση.

Η αμφισβτηση της 28ης Οκτωβρου ως ημρας εθνικς μνμης, δηλ. ως εθνικς επετεου, δεν εναι κτι καινοριο. Σε ναν κκλο διανοητν που αυτοπροσδιορζονται ως «αριστερο» «προoδευτικο» η αξα αυτς της επετεου, και χι μνον αυτς, αμφισβητεται εδ και δεκαετες, κυρως στο νομα της προθησης της ειρνης μεταξ των λαν, της διεθνος αλληλεγγης και του αντιμιλιταρισμο, της καταπολμησης του εθνικισμο και προσφτως της προθησης της πολυπολιτισμικτητας. Η διαφορ εναι τι τα τελευταα χρνια η υπθεση «αποδμηση της 28ης Οκτωβρου» βρσκεται ψηλ στην ιδεολογικ ατζντα κποιων που τρα δεν χουν, πως παλιτερα, περιθωριακ ρλο και θση και προωθεται με πολλς και ποικλες δρσεις η υποκατστασ της, χωρς να χει καταγγελθε ακμη επισμως ως «ακροδεξι» επτειος. Να επιχειρματα για τη θεμελωση της αμφισβτησης δεν υπρχουν, χει διευρυνθε απλ ο χορς των αμφισβητοντων, καθς η αμφισβτηση απ μνη της παργει «προοδευτικ» ταυττητα.

ταν αμφισβητεται μια πολιτικ μνμης και στη θση της προτενεται μια εναλλακτικ πολιτικ, παργεται δημσιος απαξιωτικς και θεμελιωτικς λγος. Ο πρτος αφορ την απαξα της καθιερωμνης πολιτικς μνμης, εν ο δετερος σχετζεται με την αναγκαιτητα υποκατστασης της καθιερωμνης πρακτικς με κποια λλη, προοδευτικτερη. Η δημοσιτητα εναι η αρνα που συναντνται οι λγοι αυτο με τους αντστοιχους εκενων που συνηγορον υπρ της συνχειας της καθιερωμνης πρακτικς και αμφισβητον την αναγκαιτητα υποκατστασς της. Αλλ αυτ που φτνει στη δημοσιτητα δεν εναι κατ’ ανγκην εκενο που υπρχει στις συνειδσεις των ομιλητν. Τα προβαλλμενα επιχειρματα υπρ της μετατπισης των εμφσεων απ την 28η στη 12η Οκτωβρου αποτελον στοιχεα ενς «διαφωτιστικο ενεργματος» που ως ττοιο χει τη δικ του λογικ και συνοχ. Δεν εκφρζει υποχρεωτικ τους πραγματικος λγους που κατ την ποψη των νεωτεριστν επιβλλουν την υποκατσταση της ισχουσας επετειακς πρακτικς απ κποια λλη.

Η βαθι δομ των επιχειρημτων των νεωτεριστν, το κνητρο που τους οδηγε στην προσπθεια αποδμησης και υποκατστασης της καθιερωμνης πρακτικς μνει αρατο, δεν φτνει στη δημοσιτητα, εναι υπθεση των μυημνων. Η εμβλεια των επιχειρημτων ουσας εξαντλεται σε ναν στεν κκλο ατμων που πρωτοστατον στην παραγωγ του δημσιου αποδομητικο λγου. Ποια εναι αυτ η βαθι δομ; Ποια εναι τα πραγματικ ιδεολογικ κνητρα σων αμφισβητον την αξα της καθιερωμνης επετεου;

Να σημεισουμε κατ’ αρχν τι η πρταση για υποκατσταση της 28ης προρχεται πρωτστως απ διανοητς που αυτοπροσδιορζονται ως «αριστερο». πως πντοτε στη σγχρονη ελληνικ ιστορα, και ειδικ στην περοδο της Μεταπολτευσης, βρσκονται δημσια πρσωπα που χωρς να αυτοπροσδιορζονται οι διοι ως «αριστερο», υιοθετον ιδες της Αριστερς. Επειδ η τελευταα αυτ κατηγορα των διανοητν κατ καννα απλ νομιμοποιον ,τι χει ετοιμσει δη η ιδεολογικ κουζνα της ανανεωτικς Αριστερς, χωρς οι διοι να χουν γρψει τη συνταγ, το κνητρ τους μπορε να εναι ο,τιδποτε λλο εκτς απ ιδεολογικ: εσωτερικο ανταγωνισμο στον πολιτικ τους χρο, κνηση σκοπιμτητας για καθιρωση, υπογρμμιση της προοδευτικτητας, υπενθμιση της ετοιμτητας για προσαρμογ στα να δεδομνα, ευρωπακ δισταση και λλα παρμοια. Τι εναι, ττε, αυτ που ενοχλε τους διανοητς που αμφισβητον προγραμματικ και μεθοδευμνα την αξα της καθιερωμνης εθνικς επετεου;

Η απντηση εναι σχετικ απλ: η 28η Οκτωβρου δεν εναι τσο διχαστικ σο χρειζεται για τις ιδεολογικς τους ανγκες, δεν εναι τσο «αριστερ» στε να υπηρετε την ιδα ενς παλλακο αντιδεξιο μετπου, εν ταυτχρονα γενν ενοχλητικς, και επομνως πολιτικ ανεπιθμητες, απορες γρω απ τη συμπεριφορ του Μεταξ – πς εναι δυνατν να δνει νας «φασστας» το παργγελμα για ναν αντιφασιστικ αγνα – και το ρλο στελεχν του ελληνικο στρατο που πολμησαν σαν ρωες στο πος της Αλβανας, αλλ αργτερα, μετ την ττα απ τις γερμανικς δυνμεις, κινομενοι στη λογικ του μικρτερου κακο της νοπλης αντδρασης απναντι στην προοπτικ εγκαθδρυσης ενς καθεσττος λακς δημοκρατας αποφσισαν να προσαρμοστον στη βοληση του στρατιωτικ ισχυρο και να την υπηρετσουν ως «δωσλογοι» να ενταχθον σε φιλικ προς την κατοχικ κυβρνηση νοπλα τμματα και να συγκρουστον στρατιωτικ με τον ΕΛΑΣ (τγματα ευζνων, τγματα ασφαλεας).

Η καθιερωμνη σμερα πολιτικ μνμης δεν διχζει, λοιπν, τσο, σο ορισμνοι πιστεουν τι χρειζεται. Τιμ σους πολμησαν εναντον του φασιστικο εισβολα, ετε στο πρσωπο του Κατσιμτρου, ετε σ’ εκενο του Κασλ. Δεν δαιμονοποιε τον Μεταξ – δεν το κανε λλωστε οτε ο διος ο Ζαχαριδης, ταν παρενβαινε δημσια απ τις φυλακς της Κρκυρας εκενη την εποχ – και δεν εστιζει στους μετπειτα δωσλογους, ταγματασφαλτες μπολσεβκους. Με την ννοια αυτ εναι μια ενωτικ επτειος στο επκεντρο της οποας βρσκεται η συλλογικτητα των Ελλνων, το ελληνικ θνος, πρα απ γεωγραφικς, οικονομικς, πολιτικς, ιδεολογικς λλες διαιρσεις. Και βεβαως αφνει ανοικτ ζητματα για κριτικ διερενηση: πς συμβανει νας πολιτικς, πως ο Μεταξς, να διευθνει ναν αντιφασιστικ αγνα; Τι μεσολαβε στε οι ρωες της μχης στο Καλπκι να γνουν μετ δωσλογοι; Γιατ κποιοι πολεμιστς του αλβανικο μετπου εντσσονται αργτερα σε να νοπλο αντιστασιακ κνημα που δεν κρβει τι επιδικει την εγκαθδρυση μιας σταλινικο τπου δικτατορας, εν κποιοι λλοι στα ευζωνικ τγματα στα τγματα ασφαλεας;

Απ τη σκοπι εκενων που προτενουν τηn 12η Οκτωβρου ως εθνικ επτειο λα τα «μειονεκτματα» της επετεου της 28ης Οκτωβρου εξαφανζονται. Μχρι τις 12 Οκτωβρου του 1944 ο κατοχικς εμφλιος εχε δη δημιουργσει πολιτικο-ιδεολογικς ταυττητες και δεδομνα. χι μνον ο Μεταξς, αλλ και σοι δεν ευθυγραμμζονται με τη βοληση και τις πρακτικς του πολιτικο φορα που καθοδηγε τον ΕΛΑΣ στιγματζονται ως «αντδραση» /και ως «φασστες». Η 12η Οκτωβρου απωθε τις ιδεολογικ επικνδυνες απορες και εμφανζει την ιστορικ πραγματικτητα μσα απ να μανιχακ σχμα: σπρο και μαρο, γγελοι και δαμονες. Εναι η ιδεολογα των συνταγματαρχν αντεστραμμνη.

Η υποκατσταση της 28ης Οκτωβρου υπηρετε πνω απ’ λα μια πολιτικ σκοπιμτητα. Δεν χει σχση οτε με την Ιστορα, οτε με τον ιδεολογικ εκσυγχρονισμ, αλλ με το πολιτικ φελος που απ τη σκοπι κποιων αναμνεται να χει για το παρν η επικρτηση ενς συγκεκριμνου σεναρου για το παρελθν. Η καθιρωση της 12ης Οκτωβρου ως εθνικς επετεου εντσσεται στην προσπθεια δημιουργας ενς αφηγματος που διχζει τους λληνες καλτερα, με τη διαρεση σε αριστερος πατριτες και δεξιος προδτες. Την δια στιγμ «εξηγε» απλουστευτικ τις ιδεολογικς αβαρες της Ιστορας, εκενα τα γεγοντα και τις συμπεριφορς που δεν συνδουν με ,τι προβλπει ο «επιστημονικς» ιδεολογικς τσελεμεντς. Το αν γνει η υποκατσταση χι, πντως, δεν εξαρτται μνον απ το τι επιδικουν οι αναθεωρητς των επετεων, αλλ και απ το πς θα αντιδρσει η ελληνικ κοινωνα απναντι στις μχρι χθες πολιτικ περιθωριακς θσεις και απψεις που λγω της συγκυρας και της συνδρομς χρσιμων νρκισσων τενουν να καταστον κρατικ ιδεολογα.

τ. Καθηγητς Παιδαγωγικς στο Πανεπιστμιο Ιωανννων