The strong voice of a great community
2020

 

Η τουρκικ αντληψη για τις διεθνες σχσεις

Ευνθης Χατζηβασιλεου

Η πρσληψη των διεθνν σχσεων απ την Τουρκα εναι μεν κατανοητ απ τους εξειδικευμνους χειριστς της ελληνικς εξωτερικς πολιτικς την πολιτικ ηγεσα, λιγτερο μως απ την κοιν γνμη. Η πρσληψη αυτ καθορζεται απ να συνδυασμ αξνων.

Κατ’ αρχς, η τουρκικ πολιτικ αποτελε να ιδιτυπο μεγμα ανασφλειας και υπερβολικς αυτοπεποθησης. Η ανασφλεια προρχεται απ τις διαδοχικς παρεμβσεις των Μεγλων Δυνμεων στην Οθωμανικ Αυτοκρατορα, ειδικ στη φση της αδυναμας της απ τα τλη του 18ου αι., με κορφωση αυτ που οι Τορκοι βλπουν ως αππειρα διαμελισμο της χρας τους μσω της Συνθκης των Σεβρν. Στο στοιχεο αυτ κανε εξαρετη αναφορ ο κ. Ι. Στεφανδης στο πρσφατο ρθρο του. Η υπερβολικ αυτοπεποθηση, απ την λλη, προρχεται απ την επγνωση του μεγθους και της γεωπολιτικς αξας της.

Στα τλη της δεκαετας του 1920, μια Τουρκα που μλις εχε σταθε στα πδια της, αξωνε θση μη μνιμου μλους στο Συμβολιο της Κοινωνας των Εθνν. Το 1939-45 μεινε εκτς του πολμου, επειδ ακριβς φοβταν τι, εν μετεχε, η σγκρουση θα κατληγε (πως εχε γνει το 1914-18), σε να προσπθεια διαμελισμο της. Αλλ το γεγονς τι κατφερε να αποκροσει τις πισεις και του ξονα και (ιδως) του Τσρτσιλ για ξοδ της στον πλεμο, καταδεκνυε παρλληλα και τις σημαντικς δυναττητς της. Κατ τη μεταπολεμικ εποχ, αντιμετωπζοντας τερστια οικονομικ προβλματα (και συχν εντασσμενη σε προγρμματα του ΔΝΤ), επτυχε να εισβλει σε χρα μλος του ΟΗΕ – την Κπρο – χωρς να επιφρει μοιραες για την δια συνπειες και δημιουργντας τετελεσμνα.

Το δετερο στοιχεο των τουρκικν προσλψεων αφορ την μφαση στη «σκληρ» ισχ και την απλυτη προτεραιτητα αυτο που αποκαλομε εθνικ/κρατικ συμφρον. Ασφαλς, δεν αγνοε τους διεθνες οργανισμος, στους οποους μετχει ενεργτερα απ ,τι θα αναμενταν για μια δναμη της τξης της. Ωστσο, αισθανμενη ως διδοχος αυτοκρατοριν (δηλαδ ως μια διεθνς παρουσα, αν χι αινια πντως μνιμη),τενει να θεωρε τους διεθνες οργανισμος και διεργασες ως προσωρινς ημιμνιμες δομς, προορισμνες να υπηρετσουν το δικ της εθνικ συμφρον.

Εξλλου, η μνμη των συχνν παρεμβσεων των Μεγλων Δυνμεων την εποχ της Οθωμανικς Αυτοκρατορας, την ωθον σε δυσπιστα ναντι του διεθνος παργοντα και στην τση να βασζεται στα δικ της εθνικ μσα παρ σε διεθνες διαδικασες. Δεν σημανει αυτ τι δεν αναγνωρζει την παρξη του Διεθνος Δικαου. Αλλ το «ερμηνεει», συχν αυθαρετα και επιλεκτικ, με γνμονα το τι θλει η δια τη συγκεκριμνη περοδο – σε πολ μεγαλτερη κταση απ ,τι λλα κρτη. Παρλληλα, το Διεθνς Δκαιο χει ιδιομορφες στην ισχ και την εφαρμογ του (π.χ. στερεται υποχρεωτικν δικαστικν διαδικασιν διαδικασιν εκτλεσης αποφσεων) και η Τουρκα το γνωρζει. Η δομ του διεθνος συστματος, που παραμνει ναρχο, και η σημαντικ γεωπολιτικ της αξα την βοηθον σε τοτο.

λα αυτ, ββαια, πρπει να συνεκτιμνται μαζ με τις πληθυσμιακς, οικονομικς, καθεστωτικς και ιδεολογικς μετεξελξεις υπ το καθεστς Ερντογν, οπτε η Τουρκα, με ναν πολ νεανικ πληθυσμ, πολλαπλασασε το ΑΕΠ της και διεκδκησε την ηγεσα στον σουνιτικ κσμο. Η σχση της με τη Δση χαλρωσε σε σγκριση με την εποχ της εξουσας των κεμαλικν. Παρλληλα, η χρα αγνησε τον κνδυνο της υπερκτασης των δυνατοττων της (overstretch). τσι, χουμε ναν δσκολο γετονα, ιδιτυπο ως προς το πς αντιλαμβνεται τη διεθν πολιτικ, τι φοβται και προσδοκ, τι θεωρε ως πρσφορο μσο για την επτευξη των στχων του.

χουμε να γετονα ταυτχρονα ανασφαλ και ισχυρ, που αισθνεται τι βρσκεται μεταξ Δσης και Ανατολς και χει κατ καιρος καταφρει να επιβλει τετελεσμνα. Δεν χρειζεται φβος βιασνη ναντι του γετον μας. Απαιτονται μως ακριβες διαπιστσεις και καθαρ μυαλ. Για να επιτχουμε το ζητομενο -την ουσιαστικ ειρηνικ συνπαρξη μαζ του- οφελουμε να λαμβνουμε υπψη ναν περπλοκο συνδυασμ παραμτρων και να χουμε επγνωση των επσης περπλοκων ζητημτων των διεθνν σχσεων και της ιστορας τους.

* Ο Ευνθης Χατζηβασιλεου εναι καθηγητς στο Τμμα Ιστορας και Αρχαιολογας του Εθνικο και Καποδιστριακο Πανεπιστημου Αθηνν.